Oude glorie: interview met Jan Poortvliet

In dit artikel:

Jan Poortvliet, geboren op 21 september 1955 in Arnemuiden, groeide op als oudste van zeven kinderen in een voetbalfamilie. Zijn vader Klaas speelde als spits voor VV Arnemuiden en werd zijn eerste grote voorbeeld en begeleider. Poortvliet begon op zevenjarige leeftijd bij de club, debuteerde op zijn vijftiende in het eerste elftal en werkte aanvankelijk als leerling-timmerman. Zijn talent viel echter snel op. Na een KNVB-test in Zeist voor jeugdspelers raakten meerdere profclubs geïnteresseerd.

FC Twente, Feyenoord, NAC Breda en PSV toonden belangstelling. Na een proeftraining in Eindhoven tekende de zeventienjarige Poortvliet een contract bij PSV, waar scout en trainer Henk de Jonge hem begeleidde. Hij woonde vijf jaar in een kostgezin en speelde eerst in het tweede elftal. Op 25 januari 1975 maakte hij onder Kees Rijvers zijn debuut in het eerste elftal tegen Sparta. Niet veel later veroverde de verdediger een vaste basisplaats.

Poortvliet groeide bij PSV uit tot een belangrijke mandekker, die vaak de beste aanvaller van de tegenstander moest uitschakelen. In het succesvolle seizoen 1977-1978 neutraliseerde hij in het UEFA Cuptoernooi onder anderen Zbigniew Boniek, Paul Breitner, Johan Cruijff en Johnny Rep. PSV won dat jaar de UEFA Cup. Tijdens zijn periode in Eindhoven werd Poortvliet bovendien drie keer landskampioen en won hij eenmaal de KNVB-beker. Hij speelde er tot november 1983.

Volgens Poortvliet nam het succes bij PSV na 1978 af doordat de ploeg minder constant werd en de onderlinge samenhang verdween. Hij raakte na een zwaar seizoen en een periode van overbelasting zelf minder in vorm. Ook verloor de selectie volgens hem de balans nadat eerdere jaren sterk rond Willy van der Kuijlen en René van de Kerkhof hadden gedraaid. Over trainer Kees Rijvers is hij zeer positief. Interim-trainer Jan Reker gaf hem bovendien een nieuwe rol op het middenveld en hielp hem terugkeren in de selectie van het Nederlands elftal. De samenwerking met Thijs Libregts vond hij minder geslaagd.

In het seizoen 1983-1984 verloor Poortvliet zijn basisplaats bij PSV nadat Arie Haan was aangetrokken. Een conflict over zijn beperkte speeltijd leidde tot een verhuur aan Roda JC. Aan het einde van het seizoen besloot hij niet naar Eindhoven terug te keren. PSV verkocht hem vervolgens voor ongeveer 300.000 gulden aan Olympique Nîmes. Daar speelde hij van 1984 tot 1987 in de Franse Division 2. Hij hielp bovendien mee bij de komst van zijn voormalige PSV-ploeggenoot Ton Lokhoff.

Daarna volgden buitenlandse avonturen bij Antwerp FC en AS Cannes. Met Antwerp werd Poortvliet in 1987-1988 derde in de Belgische Eerste Klasse en plaatste de club zich voor de UEFA Cup. Een jaar later speelde hij in de Franse Division 1 voor AS Cannes. Een gebroken kaak maakte daar na één seizoen een einde aan zijn verblijf. In 1989-1990 was hij bij het Belgische Eendracht Aalst korte tijd speler-trainer. Die dubbele functie leverde conflicten op met bestuur en media, onder meer over de opstelling, waardoor hij na dat seizoen vertrok.

Poortvliet keerde daarna terug naar Zeeland. Hij speelde twee seizoenen voor VC Vlissingen, later VCV Zeeland, in de Eerste Divisie. De club eindigde beide jaren als twintigste en ging uiteindelijk failliet. Poortvliet betreurde dat zijn wens om in Zeeland betaald voetbal op te bouwen niet uitkwam; financiële en organisatorische problemen kregen volgens hem te veel invloed op de prestaties.

Voor het Nederlands elftal kwam Poortvliet negentien keer uit. Hij speelde zes wedstrijden op het WK van 1978 in Argentinië en één duel op het EK van 1980 in Italië. Zijn selectie voor het WK dankte hij mede aan de blessure van Hugo Hovenkamp. Hij vond het jammer dat Johan Cruijff en Willem van Hanegem in Argentinië ontbraken, maar geloofde niet dat Nederland kansloos was in de finale tegen Argentinië. Volgens hem had een doelpunt van Rob Rensenbrink op de paal Nederland wereldkampioen kunnen maken. Zijn laatste interland was in april 1982 tegen Griekenland.

Na zijn actieve loopbaan begon Poortvliet alsnog aan een trainersopleiding, samen met onder anderen Martin Jol, Frank Arnesen en Mark Wotte. Als trainer werd hij kampioen met FC Den Bosch. Een moeilijke periode volgde bij Southampton, waar hij in het Engelse Championship met een sterk verjongd team moest werken. Verschillende spelers uit die selectie, onder wie Adam Lallana, Morgan Schneiderlin en Andrew Surman, zouden later de Premier League halen. Poortvliets loopbaan wordt daarmee gekenmerkt door een lange spelerscarrière, internationale successen, een groot incasseringsvermogen en een blijvende verbondenheid met Zeeland en PSV.